Tükenmişlik Nedir? Her Yorgunluk Tükenmişlik Midir?

1. Tükenmişlik Nedir?

İnsan bazen ne kadar yorulduğunu uzun süre fark etmez.

Yapılması gerekenleri yapar.

İşe gider.

Evle ilgilenir.

Sorumluluklarını yerine getirir.

Bir sonraki güne hazırlanır.

Günler birbirini takip eder.

Bir süre sonra taşıdığı yük de hayatın normal bir parçası gibi görünmeye başlar.

Ta ki sabah yataktan kalkmak zorlaşana kadar.

Ta ki daha önce keyif veren şeyler anlamını yitirmeye başlayana kadar.

Ta ki sürekli bir şeyleri yetiştirmeye çalışmasına rağmen hiçbir şey yetişmiyormuş gibi hissedene kadar.

İşte birçok insan tükenmişliği ilk kez burada fark eder.

Tükenmişlik, uzun süre devam eden stres, sorumluluklar ve yüklenmeler sonucunda kişinin fiziksel, duygusal ve zihinsel kaynaklarının zorlanmasıyla ortaya çıkan bir süreçtir.

Bu süreçte kişi yalnızca yorgun hissetmez.

Aynı zamanda yaptığı şeylere karşı ilgisinin azaldığını, motivasyonunun düştüğünü ve enerjisinin eskisi kadar olmadığını fark eder.

Bazı kişiler bunu: "Eskisi kadar istekli değilim."

"Sürekli yorgun hissediyorum."

"Hiçbir şeye enerjim kalmıyor."

"Sanki sürekli bir şeyleri yetiştirmeye çalışıyorum." şeklinde ifade eder.

Tükenmişlik yalnızca yorgunlukla sınırlı değildir. Bir süre sonra kişi insanlardan uzaklaşmaya başlayabilir.

Mesajlara cevap vermek, sohbet etmek veya bir araya gelmek eskisi kadar kolay gelmeyebilir.

Daha önce önem verdiği şeylere karşı ilgisi azalabilir.

Aynı zamanda kendini daha sık eleştirmeye başlayabilir.

Daha önce rahatlıkla yaptığı işlerde zorlandığında bunu yorgunluğa değil, kendi yetersizliğine bağlayabilir.

"Eskisi kadar iyi değilim."

"Neden bu kadar zorlanıyorum?"

"Herkes yapabiliyor, ben neden yapamıyorum?" gibi düşünceler ortaya çıkabilir.

Oysa bazen sorun yetersizlik değil, uzun süredir taşınan yüklerin oluşturduğu yorgunluktur.

Sessiz kalan kişi kendini ifade etmekte zorlanabilir. Herkesi memnun etmeye çalışan kişi tükenebilir. Yakınlaşmaktan kaçınan kişi yalnız hissedebilir. Böylece kişi, kurtulmaya çalıştığı sonucun içine tekrar tekrar girebilir. Tekrar eden psikolojik döngüler genellikle fark edilmesi en zor ama yaşam kalitesini en çok etkileyen sorunların başında gelir.

2. Her Yorgunluk Tükenmişlik Değildir?

Yoğun geçen bir dönemin ardından yorgun hissetmek yaşamın doğal bir parçasıdır.

Dinlenmek, uyumak veya kısa bir mola vermek çoğu zaman kişinin yeniden toparlanmasına yardımcı olur.

Tükenmişlikte ise durum farklıdır.

Kişi dinlenmesine rağmen enerjisinin geri gelmediğini hisseder.

Yorgunluk daha kalıcı hale gelir ve yaşamın farklı alanlarına yayılmaya başlar.

Pozitif Psikoterapi, kişinin yaşadığı güçlüklerin yalnızca belirtilerine değil; bu belirtilerin altında yer alan yaşam örüntülerine ve içsel çatışmalara da odaklanır. Bazı durumlarda tekrar eden döngülerin nedeni kişinin zayıflıkları değil, aşırı kullandığı güçlü yönleri olabilir. Bu nedenle amaç yalnızca sorunu ortadan kaldırmak değil; kişinin sahip olduğu kaynakları daha dengeli kullanabilmesine yardımcı olmaktır.

3. Tükenmişlik Naıl Gelişir?.

Tükenmişlik yalnızca iş hayatıyla ilgili değildir.

Yoğun sorumluluk taşıyan ebeveynlerde, öğrencilerde, bakım veren kişilerde veya uzun süre başkalarının ihtiyaçlarına odaklanan bireylerde de görülebilir.

Bazen kişi kendi ihtiyaçlarını sürekli erteler.

Bazen yardım istemeden her şeyi tek başına taşımaya çalışır.

Bazen de yaşamındaki yükler artarken dinlenme ve yenilenme alanları giderek küçülür.

Sorun çoğu zaman tek bir büyük yük değildir.

Küçük yüklerin uzun süre taşınmasıdır.

Kişi çoğu zaman yalnızca sonucu görür:

4. Pozitif Psikoterapi Açısından Tükenmişlik

Pozitif Psikoterapi yaklaşımında insan yaşamı; beden, başarı, ilişkiler ve anlam olmak üzere farklı yaşam alanları üzerinden değerlendirilir. Bazı dönemlerde kişi enerjisinin büyük bölümünü yalnızca bir alanı ayakta tutmaya harcayabilir. İşler yetişsin diye bedenini ihmal edebilir. Sorumluluklarını yerine getirebilmek için ilişkilerinden uzaklaşabilir. Kendisine iyi gelen uğraşlara zaman ayıramayabilir. Bir süre sonra kişi yalnızca yorulmaz. Yaşamındaki dengeyi de kaybetmeye başlar.

5. Destek Almak Nezaman Faydalı Olabilir?

Uzun süredir devam eden yorgunluk, isteksizlik, motivasyon kaybı veya yaşamdan alınan doyumun azalması günlük yaşamı etkilemeye başladığında profesyonel destek almak faydalı olabilir. Bazen amaç yalnızca yorgunluğu azaltmak değildir. Kişinin taşıdığı yükleri, ihmal ettiği ihtiyaçlarını ve sahip olduğu kaynakları daha net görebilmesi de sürecin önemli bir parçasıdır. Çünkü bazı yükler ancak fark edildiklerinde hafiflemeye başlar.

Kaygı, ilişki sorunları, yoğun düşünme (overthinking), tükenmişlik, özgüven sorunları ve yaşam geçişleri gibi konularda çalışıyorum.

Karşıyaka psikolog ve Bostanlı psikolog arayışında olan kişilerle İzmir Karşıyaka'daki ofisimde yüz yüze görüşmeler gerçekleştiriyor, farklı şehirlerde yaşayan danışanlarla ise online psikolojik danışmanlık çalışmalarımı sürdürüyorum.